چرا کتاب کاپیتال ترجمه جمشید هادیان را باید خواند

این تنها ترجمه فارسی از کتاب سرمایه کارل مارکس است که می شود بدون درد سر خواندش و مطمئن بود که   متن دقیقی را خوانده اید.  ترجمه ایرج اسکندری را من خوانده ام و مثل بلدوزور که زمین سنگی را می کند مرا تا به آخر کشاند . به واقع یکی از علت شکست انقلاب 57 همین نبود درک از نظام سرمایه داری توسط بخش پیشروان طبقه کارگر بوده است. که نبود یک ترجمه خوب قابل فهم از کتاب کاپیتال یکی از علل آن بود.  ترجمه ایرج اسکندری به این عنوان ضرر داشت که گفته می شد که خوب ترجمه ای است و هر کس بخواهد می تواند برود آنرا بخواند و وقتی همین هر کی می رفت این کتاب را دست می گرفت ازش چیزی نمی فهمید و ولش می کرد.  بدین طریق این کتاب عملا توسط خیلی ها کناری گذاشته شد و بجایش به کتاب های دیگری برای سهولت درک سرمایه رجوع داده شدیم. من جزو سمج ها بودم که می خواستم بهر صورتی بوده از آن سر در بیاورم. بالاخره هم با خواندن کامل  ترجمه ایرج اسکندری چیزی دستگیرم نشد.  به این علت به ترجمه انگلیسی آن مراجعه کردم. چون از طریق مارکسیسم انقلابی همان زمان می دانستم که برای درک مارکس و شناخت علمی اقتصاد سرمایه داری باید به خود مارکس رجوع کرد. به واقع با اینکه تسلط چندانی به انگلیسی  هم نداشتم ولی بسیار راحت تر آنرا خواندم و از شناخت  سرمایه آن موقع بود که حقیقتا چیزی  دستگیرم شد.

کتاب جمشید هادیان همه این را برای ما ساده کرده است. اشکال های عمده ابدا ندارد. با ترجمه انگلیسی اش  بسیار برابری می کند. برای ما فارسی زبان ها واقعا یک موهبتی است. دستش واقعا درد نکند.  مترجم باید خود مطلب را بفهمد که کار ترجمه برایش راحت تر شود. جمشید هادیان از پس اش بر آمده است.  باید بگویم ترجمه ایرج اسکندری بعلت نفهمیدن خود کتاب از طرف او ترجمه اش هم خوب از آب  در نیامده است. 

در ضمن من نقدی به توصیه های سعید صالحی نیا در مورد ترجمه  این کتاب کرده است  دارم. نوشته ایشان را  دیروز در همین سایت روزنه  مطالعه کردم.   اولا ترجمه کاپیتال کار بسیار تخصصی است که زمان 3 سال و پنج سال آنطوری که ایشان نظر دارند چیزی را در مفاهیم شناخت اقتصاد سرمایه داری عوض نمی کند که ایجاب کند که هر سه سال به سه سال از نوع ترجمه شود. بعد از یک قرن و نیم کتاب کاپیتال کارل مارکس به همان زبان آلمانی که خود او نوشته است دقیق ترین متن باید باشد. چیزی که در عرض این 400 سال از عمر سرمایه داری در پایه ای ترین وجوهات اش تغییر کرده است بهتر است اول اشاره کرد و  بعد صحبت از نوشته ای  دیگری از نقد سرمایه را در همین پایه ای ترین سطوح خود لازم دانست. مارکس اتفاقا در پایه ای ترین سطح   این شناخت اش را ارائه داده است. حتی نظر سعید عزیز این هم نیست بلکه خود کتاب را نظر دارد که باید ترجمه های جدید  مدام بر حسب زمان بشود که بقول خودش تکامل یابد.  من این تکامل را نمی فهمم. قرار است به چی تکامل بیابد.  تا بحال کسی به معنای واقعی کاپیتال کارل مارکس را نقد نکرده است. ولی تا بحال به اسم " نقد"  بسیار رد اش کرده اند. در ضمن آیا خواندن کتاب سرمایه کارل  مارکس کار" انقلابی" برای هنری کیسینجر ها و برژینسکی هاهم هست که در دانشگاه جورج واشنگتن امریکا آنرا می خوانند و مقام های مشاوران عالی روسای جمهوری امریکا را کسب می کنند. دقیقا اگر درک کارل مارکس از اقتصاد سرمایه داری علم است برای همه علم است حتی برای استثمار گران خود  طبقه کارگر. پس هیچ نگرانی از اینکه این کتاب خوانده شود نباید داشت. چون علم است خوانده هم خواهد شد. ولی چطور باید بدست اکثریت مردم برسد جای بسیار سوال دارد. استثمار گران به هر طریقی این کتاب را از درسترس توده ها دور میکنند.  در ضمن کتاب سرمایه ابدا مشکل نیست برای کارگری که همین نظام تولید کاپیتالیستی کالا را روزمره تجریه می کند بسیار هم ساده است. برای طبقات بالا چرا بسیار سخت است چون اصلا فرضیات جامعه سرمایه داری که از بدو طفولیت آموخته اند را در موقعیت اجتماعی  نیستند که در تضاد هر روزه مثل کارگر با آن  قرار گیرند که نقد اش را سریع دستگیر شوند. اینکه کتاب های ساده تری که کاپیتال را ساده بیان کنند همان نسخه های چپی است که نمی خواهد اصل شناخت از کاپیتال به طبقه کارگر و مردم برسد. و مدام هر بهانه را می آورد. و این بود که انواع کتاب های دیگری که یک درک مکانیکی از سرمایه تحویل کارگر می دادند در اختیارشان می گذارند. ا زنوع کتاب هایی مثل اقتصاد نیکیتین.

از طریق  اینترنت هم  در اختیار کارگران و توده ها گذاشتن  هم کار زیادی نکرده ایم.  کارگر وقت و فرصت ندارد که پای کامپیوتر به آن دست رسی بیابد.  باید خود ترجمه کتاب جمشید  در ایران بصورت چاپ جلد سفید در بیاید.  باید تنها خود این کتاب را خواند و هیچ چیزی را هم جایگزین کاپیتال مارکس نکرد. این نگرانی را به خواننده هم نداد که هر سه سال به سه سال باید دوباره آنرا خواند و ترجمه قبلی اش را فقط بخاطر زمان سه سال،  قدیمی و ناکافی دانست.

مهران محبوبی         26 جولای