انترناسیونال ۲۳۵

برنامه "یک دنیای بهتر" چه میخواهد؟

مرتضی فاتح، عضو دفتر سیاسی پاسخ میدهد

آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب

انترناسیونال: برنامه یک دنیای بهتر، فصلی به قوانین کار و رفاه اجتماعی اختصاص داده است. این فصل بندهای زیادی دارد. از جمله:

- آزادی کامل و بی قید و شرط تشکل کارگران.

- آزادی کامل و بی قید و شرط اعتصاب.

اهمیت سیاسی این دو بند برای کارگران چیست؟

آیا عملا در شرایط  حاکمیت جمهوری اسلامی که تماما ضد کارگر است میتوان آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب را تحمیل کرد؟

پیشروی در این امر چگونه موقعیت کارگران را تحت تاثیر قرار میدهد؟

***

انترناسیونال: اهمیت سیاسی این دو بند برای کارگران چیست؟

مرتضي فاتح: برای درک بهتر اهمیت این دو بند از برنامه یک دنیای بهتر که امروز  به یکی از خواسته های اصلی کارگران و سایر مزد بگیران تبدیل شده است و در اعتراضات جاری همواره به شکل برجسته ای در مطالبات گروههای اجتماعی خودنمائی میکند، ابتدا باید به شرائطی دقت نمود که طبقه کارگر به طور اخص و کلیه مزدبگیران به طور اعم در آن به زندگی و کار مشغولند. در جهانی که سرمایه در آن هدایت شرائط کار و زندگی انسانها را به دست دارد، در هر شکلی یک جدال دائمی میان مزد بگیران و صاحبان سرمایه در جریان است. موقعیت هر طرف این  جدال بستگی به ابزارهائی دارد که در هر مقطعی طرفین این جدال در اختیار دارند. سرمایه در شرائط فعلی  امکانات بسیار زیادی در جهت کنترل و تعیین نتیجه این جدال در اختیار دارد، از اشکال مختلف تشکلهای ملی و بین المللی گرفته تا حوزه های اطلاع رسانی و خصوصی. در این میان اصلی ترین سلاح مزد بگیران و در راس آنان طبقه کارگر، تشکل های اجتماعی و نیروی همبسته اجتماعی  آنان است که میتواند این قاعده بازی یکطرفه را بر هم زده و از جامعه در مقابل سرمایه حفاظت نماید.

در بسیاری از کشورهای جهان اشکالی از تشکلهای کارگری از قبیل اتحادیه ها و سندیکاها وجود دارد که به هر حال نوعی از تشکلهای نیروی کار محسوب میشوند، اما همین تشکلها در مبارزه اقتصادی و بعضا سیاسی کارگران، نیز تابع قواعد حقوقی و قوانین محدود کننده  قانون گزاران سرمایه هستنند. به طور مثال برای اعلام اعتصاب توسط این ارگان ها مسیر طولانی از روابط اداری تا بایدها و نباید های قانونی وجود دارد که عملا دست و پای کارگران را میبندد. در مورد تشکل و متشکل شدن کارگران نیز تقریبا همین شرائط حاکم است.

در نتیجه چنین وضعیتی کارگران برای پیشبرد امر خودشان مجبورند به قواعدی گردن بگذارند که توسط حقوقدانان سرمایه تعیین گردیده.

در جامعه ایران که دیگر اظهر من الشمس است. سالهاست که حاکمیت سرمایه داران در اینجا به ضرب و زور و دستگیری و کشتار کارگران و فعالین اجتماعی سعی در جلوگیری از ایجاد تشکلهای کارگری و سایر اشکال تشکل یابی کارگران و سایر مزدبگیران نموده است. اما در آنجا هم که جامعه با زور و قدرت خود اشکالی از سازمان های اجتماعی را به حاکمیت  تحمیل نموده آنها با انواع فشارها و ارگانهای امنیتی سعی در انحلال و یا بی خاصیت کردن این تشکلها نموده اند. اما با وجود همه این فشارها کارگران راسا به ایجاد تشکل های خود اقدام نموده و عملا در جهت تحقق این بند از برنامه یک دنیای بهتر در مقیاسی طبقاتی تلاش نموده اند.

آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب یکی از مهمترین بسترهای پیشبرد مبارزه جامعه در جهت ایجاد شرائط انسانی  است. تحقق این امر موجب میگردد تا بازی یکطرفه سرمایه بر سر زندگی انسانها با مانعی جدی روبرو گردد. از سوی دیگر برای کارگران و سایر مزدبگیران این امکان را فراهم میکند که  در هر شرائطی بتوانند خود راسا شروع جدال را اعلام نمایند.

انترناسیونال: آیا عملا در شرایط  حاکمیت جمهوری اسلامی که تماما ضد کارگر است میتوان آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب را تحمیل کرد؟

مرتضي فاتح: در پاسخ به این سوال از دو زاویه میتوان به موضوع نگاه کرد .

اول از زاویه شرائط عینی و عملی موجود و دوم از زاویه حقوقی و قانونی.

در مورد اول همانطور که در پیش هم اشاره کردم آزادی بیقید و شرط اعتصاب و تشکل به نوعی از سوی کارگران در مبارزه روزمره بر سر دستمزد، دستمزد های معوقه، بیکار سازیها و سایر اشکال مبارزه اجتماعی طبقه کارگر، مستقل از جمهوری اسلامی، توسط کارگران اعمال میشود. تقریبا هیچ یک از تشکلهای کارگری از سوی حاکمیت وجه قانونی ندارد و این تشکلها مستقل از قوانین حکومتی ایجاد میگردد. بنابراین تا اینجا کارگران تشکلهای خود را در مقابل قید و بند های حاکمیت ایجاد کرده اند و یا به بیان دیگر خود را به آنها تحمیل کرده اند.

تمامی اعتصاباتی که روزانه در جریان است نیز از این قاعده مستثنی نیست. بنا براین علیرغم خواست حاکمیت روند ایجاد تشکل های اجتماعی بدون توجه به قید وبندهای قانونی و اجتماعی که سرمایه اعمال میکند، توسط جامعه به حکومت سرمایه داران تحمیل گردیده است.

اما تا آنجا که به تبدیل شدن آزادی بی قید و شرط اعتصاب و تشکل به قانون مربوط میشود چنین حکومتی نه توان تصویب چنین قوانینی را دارد و نه خواهان آن است. تبدیل این خواست به قانون با ماهیت چنین حاکمیتی در تضاد است. نه فقط در جمهوری اسلامی بلکه در بسیاری از کشورهای غربی نیز تصویب این خواست به عنوان قوانین حقوقی بعید به نظر میرسد. آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب به معنی در اختیار گذاشتن سلاحی در دست جامعه است تا به شکلی بنیادی با سرمایه تعیین تکلیف نماید و قید و بندهای کنونی مبارزه اجتماعی را از دست و پای خود بردارد.

انترناسیونال: پیشروی در این امر چگونه موقعیت کارگران را تحت تاثیر قرار میدهد؟

مرتضي فاتح: تا جائی که به مبارزه روزمره کارگران مربوط میشود، کسب هر امتیاز از سرمایه داران و تثبیت آن به عنوان یک سنت اجتماعی میتواند تاثیرزیادی در موقعیت اجتماعی آنان داشته باشد. این روند هر بار اشکال جدیدی از اعتراض اجتماعی و نیروی گسترده تری را وارد این کارزار میکند. به طور مثال مبارزه کارگران بر سر دستمزدهای معوقه و یا بیکار سازیها، تا به امروز اشکال متنوع و گوناگونی از اعتراض اجتماعی را به وجود آورده است. در چنین روندی اشکال متنوعی از تشکل و ابراز وجود که روزانه در حال گسترش است به چشم میخورد .

در اعتصابات و اعتراضات کارگری مواردی از تشکیل کمیته های اعتصاب تا تشکیل مجامع عمومی را شاهد هستیم.

این روندی است که طی آن ظهور و تثبیت هر شکلی از سازمانیابی و اعتراض، منجر  به خلق اشکال جدیدتر و متنوع تری از سازمانهای اعتراض اجتماعی گردیده است. در این مورد خاص یعنی پیشروی در تثبیت آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب به عنوان یک حق طبیعی نیز، همین قاعده حاکم است .

هر درجه از تثبیت این حق زمینه ساز بروز اجتماعی فراگیر تر مبارزه اجتماعی بر علیه نظم موجود است. این شرایط موجب میگردد که کارگران برای دستیابی به خواسته های خود از قید و بندهای حقوقی موجود رها گردند و اشکال و موضوع مبارزه خود را خودشان تعیین کنند.

پیشروی در این امر و تثبیت آن در جامعه، نه فقط در تثبیت حقوق اجتماعی کارگران نقش تعیین کننده ای دارد بلکه چشم اندازهای وسیعتری را در مقابل جامعه قرار میدهد. به نظر من تثبیت آزادی بی قید و شرط تشکل و اعتصاب و تبدیل آن به یک سنت اجتماعی بی بازگشت، گامی تعیین کننده در مبارزه ای است که کارگر در طی آن به حاکمیت سرمایه بر جامعه پایان میبخشد.*